Haber Detayı
07 Eylül 2019 - Cumartesi 16:49 Bu haber 298 kez okundu
 
TARİHTE İLK KADIN SİVİL TOPLUM İNİSİYATİFİ ISPARTA VE ULUBORLU’ DAN
Bayram Aygün'ün yazısı..
ISPARTA Haberi
TARİHTE İLK KADIN SİVİL TOPLUM İNİSİYATİFİ ISPARTA VE ULUBORLU’ DAN

“Kemipo” Yunanistan-Atina’daki Küçük Asyalılar Isparta  Derneği’ nin yayını olan kitabın bir bölümü ilginç geldi. Isparta ve Uluborlu ile ilgili (Dimitrios Akianidis imzalı) yazıyı çevirebil-diğim kadarıyla sizlerle paylaşmak istedim.

  Ispartalı Rum torun, büyük dedesinin 1901 ve 1902’de kaleme aldığı hatıralarının anlatıl-dığı anı defterinde 1842-1850’ nin Isparta ve Uluborlu’ sunun esnaf dokusundan bahset-mişler. Sizler de okuyunca; gurur duyarsınız diye düşündüm!..

  Kitap çevirisinde danıştığım, Selanik-Serez Kalavenka köyünde oturan, bağcılık yapan dostum, Barla’ lı Osmanlı  Rum torunu saygıdeğer Minas Küfüncüoğlu’ na çok teşekkür ederim. Yaklaşık on yılönce tanışmamı sağlayan Isparta Emre Lozan Mübadilleri (Macurlar) Dernek Başkanı saygıdeğer Ömer Konuk beye de teşekkür ederim.

  Osmanlı Rumları,  Yunanistan-Atina Nea Lonia Ispartalılar Dernegi Başkanı Ispartalı Rum torunlardan Haris Sapuncakis (sabuncuoğlu). Ispartalılar Derneği: Birinci Başkan Yardımcısı Lukas Hristodulu (hıristo oğlu). 2. Başkan Yardımcısı: Nikos Hat-oğlu (Hatırlıoğlu), Genel Sekreter:  Atanasios Gunaridis (Güneroğlu),  Özel sekreter Olga Benetu  (Yelkenoğlu) ’ya misafirperverliklerinden dolayı bir defa daha teşekkür ederim.

  Isparta’lı Rum torunun kesik kesik yazdığı günlüğüne kaydettiği, Isparta ve Uluborlu ileilgili gözlemleri: 1848’ de şimdi Çayboyu adını verdiğimiz  ve ıslah edilmiş derenin Osmanlı döne-mindeki adı: “Isparta Çayı” imiş. 1848’ lerde çay taşkınlıkları sık sık olmakta imiş. Dağdan gelen sular Isparta içinde can, mal kaybı yaratıyormuş.

1-125.jpg

    Sık sık Sermet (Fazlullah) ve İskender mahalleleri sular altın da kaldığı kayıtlarda mevcut. Daha sonra 1780’de Isparta Valisi (Mutasarrıf) , Beyler Beyi unvanlı Said Paşa ‘nın annesi Taçlı hanımın büyük iyilikleri olmuş. (Konyalı, Konya Selçukluları sultanları soyundan imiş hanımefendi. Taçlı hanım, kendi akrabalarının bir kısmının da  Uluborlu da olduğunu söyle-mişler.) Bu dönemde hanımefendi çok keskin, tartışı yaratacak atılımda bulunur. Vali beyin hayırsever anneleri Hac vazifesinden vaz geçer.  Nedenini kendisinden dinleyelim:

  ”- Müslümanlar, Hristiyanlar, Isparta insanları taşkın eziyeti çekerken benim Hac vazifesi için kutsanmış topraklara gitmemi Tanrı (Allah) iyi görmez” diyebilmiş. Hac birikimini Çay taşkınlıklarını önlemek için harcar.  Gölcük boğazı istikametinden gelen kontrolsüz su taşkın-larını kendi öz bütçesinden örnek harcama yapmış. Su taşkınlarını önleme setleri yaptırmış. Adı artık: “Hayısever Taçlı veya Haçlı hanım” olmuştur.1850..

 Ispartalılar Müslüman ve Gayrımüslimler aralarında para toplayıp Altın bir TAÇ hediye eder-ler. Uluborlu’ daki yangınlarda zarar gören Müslim ve Gayrımüslim esnafa yeniden sermaye desteği yapan Taçlı hanım için Uluborlu Kaleiçi Rum Esnafları altın bir Hac hediye ederler. Bundan dolayı da Isparta Gayrımüslim halkı kendisini “Haç’ lı hanım”, Müslüman halk ise: “Taç’ lı hanım” diye sıfatlandırmaya başlarlar..

   Bundan dolayı Isparta Müslümanlarının Taçlı Hanım, Isparta Hristiyanlarının Hac’ lı hanım dedikleri Isparta Valisi Said Paşa’ nın hayırsever annesi Uluborlu ‘ya gider. Ahi (Mevlevî) Bahaeddin cami içindeki Mevlevî dedelerinden Mehmed Çelebi’ nin kızı Mevlevî Cihanbaht ‘ın mezarını ziyaret eder. Mezar başında dûa ederken vefat eder. Ve aynı yere, Uluborlu’ ya Cihanbaht Hatun’ un yanına  defnedilir..

  Isparta çayının Çayboyu deresinin diğer taşan yerleri de yine Isparta Rum’ u, Rum halkına yönelik  içkihane çalıştırıcısı Sakallı Gadina adlı yardımsever Rum bayan Taşkın Çay’ ın diğer duvar-larını yaptırarak taşkınlar önlenir..

  1850’ de de yine Uluborlu Kaleiçi’ nde Ortodosk kilisesinde çıkan yangında ölen bir Rum Uluborlu’ lu vatandaş için cenazesinin yıkanması anında, su kaynayan kazanın altındaki ateşin kıvılcım atmasıyla yangın çıkar.

  Kilise görevlisi ölü süsleyicisi, yıkayıcısı üç rahibe yanar. Kilise yeniden yapılır. Aynı tarihte de Isparta Karpuz çeşmesi karşısında, şimdiki Vakıfhan bölgesinde bitişik 28 adet tarihi dükkân yanar.  Zarar büyüktür.

  Gerek Isparta halkının, gerekse Uluborlu halkının arasında dedikodu yayılır. Osmanlı devletinin yenilik adını verdiği “Tanzimat (serbestleşme) olayı nedeniyle kıyafet değişikliği, cam bardakta şerbet içilebilme, genç kızların özel eşyalarından sayılacak kına dışında makyaj malzemesi, ayna kullanabilmeleri gibi izin ve yeniliklerden yani Tanzimatın yenilik-lerinden bu olayların bir uğursuzluk falan olduğu dile getirilir. .                                                          

Isparta medrese hocaları, Kadılık temsilcileri boş inançları körüklemekte meşgullerdi. Genellikle olayları bazı yobaz, sözde dindar geçinenlerce körüklendiği fark edilir. Ispartalılar bu yanlışlıklar karşısında ilgisiz kalırlar. Ispartalılar ne yazıkki bazı yobazlara da inanırlar..

   Ama , aynı dedikoduları Uluborlu halkı inanmazlar! Uluborlu uleması, Medrese hocaları: “-Halk arasındaki bu dedikoduların dinen bir geçerliliği yoktur” derler.. Bu boş inançlarla boğuş-an Isparta halkı, Kırım savaşı (1854) için Osmanlı Sarayı’ nın istediği, Isparta sancağının payına düşen  1500 altın kuruşu Isparta mutasarrıflığı nereden ödeyecekti? Yangınlar neden-iyle Isparta Valilik bütçesi iyice boşalmış.

   Bu çaresizlik karşında Tanzimatın serbest yasasından faydalanan Isparta ve Uluborlu’lu bazı aydın kadınlar beklenmeyen bir şeyi başlatırlar..Belki bu coğrafya da İlk’ i başarırlar..

  Uluborlu Cisr-i Sagir mahallesinden  Uluborlu eski ayanı Siyamoğlu Hacı emin kızı Hacer hanım, Bezzaz Çelikoğlu Mehmet kızı Dursuna hanım, Tahtapazar mahallesinden Culhacı Boyacıoğlu Abbas kızı Neslişah hanım,Uluborlu Kaleiçi Rum mahallesinden Boğasa ipeklisi kumaş dışsatım tüccarı Haci Kostamos kızı Angela, komşusu Helenka hanım..

  Isparta Çelebiler mahallesinden Sancak Ayanı (muhtar) Damgacızade Mustafa ağanın  kızı, (Isparta Şadiye Buk’sı –Psiko Terapi Ruh Sağlığı merkezi hemşire hocası) Kadriye hanım,

  Müftüzade Halil Hamid Paşa kızı Şermin hanım, Süldüroğlu ( Süldürzadeleler) Nefisesultan hanım, Medreseler sorumlusu hafız Ömer’in Kızı Sultan hanım, Isparta Abdipaşa Medresesi Müderrisi (Prof.) Mustafa efendinin kızı Keriman hanım. Isparta Acem Ermeni cemaatinden Gümüşçü-Kuyumcu Araki efendinin kızı Selma hanım, Emre- Temel mahallesi Rum cemat-inden Fırıncı Cefi ‘nin Kızı Poyraz hanım kardeşi Lara hanım..

  Birlikte anlaşırlar. Uluborlu Dizdarların (Resmi Koruma) korumasında Uluborlu Bahaeddin cami içindeki Mevlevî dedelerinden Mehmed Çelebi’ nin kızı Mevlevî Cihanbaht’ın ve Haç’lı ya da Taç’lı hanımın da yattıkları avluda buluşurlar. Müslüman ve Gayrımüslim bayanlar burda dua ederler. Birlikte aşağıdaki Uluborlu ve Isparta esnafına dolaşarak yardım toplarlar. Saltanat merkezinin istediği, Isparta payı olarak Kırım savaşı için Isparta sancağının ödeme-de güçlük çektiği 1500 altın kuruşu aşağıdaki esnaflardan toplarlar..

  Mestçi, dikici, çizmeci, gömlekçiler, tülbentçiler, yorgancılar, kavukçular, tuzcular, atçılar,  ekmekçiler, oduncular, lokmacılar, börekçiler, sufiler, ulama, müezzinler,  şehirdizdarları- (bekçileri) ndan, Uluborlu Rum mahallesi Kaleiçi dizdarları, Uluborlu şehir gözcüleri, tütün-cüler (duhan),  su değirmencileri, deveciler,  bulgur çekicileri, pekmezciler, Selçuklu devleti bayan soyundan olan ve Uluborlu’nun çeşitli mahallelerde yerlilerle evlilik yapan sülaleler 123 aile, ezan vakitlerini ayarlayan Güneş saati görevlileri, mıhçılar, okkacılar, kürkçüler, döven-ciler, harman savurucuları, kuyu kovası yapımcıları, marangozlar, demirciler, kalycılar, Rum dışsatım tüccarları, çuhacı esnafı, keçeciler, kıl çuvalcılar, bakırcılar, urgancılar, pamukçular, yapağıcılar(mutaf) kalaycılar..

  Saygıdeğer Barla Osmanlı Rum’u Hristo dostum Delibaş bu bayan birlikteliğin tarihimizde ilk kadın sivil inisiyatifi (kadın derneği) olarak nitelemekte.

  (Kırım savaşıiçin destek veren Isparta ve Uluborlu’lu bayanların aynı davranışı 70 yıl sonra Kurtuluş savaşında da görmekteyiz. Sonra kaleme alacağım makalemde okuyabilirsiniz.)

   Bayram AYGÜN: Emekli Öğretm/ Köşe Yazarı 2019 Isparta..

Kaynak: Editör:
Etiketler: TARİHTE, İLK, KADIN, SİVİL, TOPLUM, İNİSİYATİFİ, ISPARTA, VE, ULUBORLU’, DAN,
Yorumlar
Diğer Haberler
HAYDİ ISPARTA
HAYDİ ISPARTA' YI RENKLENDİRELİM !!!
MİRYOKEFALON ZAFERİNİN YIL DÖNÜMÜNÜ KUTLADIK
MİRYOKEFALON ZAFERİNİN YIL DÖNÜMÜNÜ KUTLADIK
ISPARTA KAMUOYU ÖNDERLERİNE AÇIK MEKTUP
ISPARTA KAMUOYU ÖNDERLERİNE AÇIK MEKTUP
MİRYOKEFALON ZAFERİ GELENDOST
MİRYOKEFALON ZAFERİ GELENDOST'TADIR
ISPARTALI UZMAN ÇAVUŞ ÖLÜ BULUNDU
ISPARTALI UZMAN ÇAVUŞ ÖLÜ BULUNDU
TÜGVA
TÜGVA'DA YENİ DÖNEM
REKTÖR ÇARIKÇI SDÜ’DEKİ ÇÖKÜŞÜ PERDELEMEK İSTİYOR!
REKTÖR ÇARIKÇI SDÜ’DEKİ ÇÖKÜŞÜ PERDELEMEK İSTİYOR!
HALKA AŞURE DAĞITTI
HALKA AŞURE DAĞITTI
''BABA'NIN KIZLARI''
MEMUR-SEN
MEMUR-SEN'İ YALNIZ BIRAKMADILAR
7 MAHALLEYE MUHTARLIK BİNASI
7 MAHALLEYE MUHTARLIK BİNASI
SÜRÜCÜ KURSU AÇMAK YASAK
SÜRÜCÜ KURSU AÇMAK YASAK
ELBİRLİĞİ İLE ÇALIŞMALARA DEVAM EDECEĞİZ
ELBİRLİĞİ İLE ÇALIŞMALARA DEVAM EDECEĞİZ
İMECE RUHU DEVAM EDİYOR...
İMECE RUHU DEVAM EDİYOR...
ULU ÇINARIN TÜRKÜSÜ
ULU ÇINARIN TÜRKÜSÜ
BİR İYİLİK YAP YETİME !
BİR İYİLİK YAP YETİME !
ISPARTA
ISPARTA'YA 20 YENİ KAPALI OTOBÜS DURAĞI
REKTÖR ÇARIKÇI YÖNETEMİYOR!
REKTÖR ÇARIKÇI YÖNETEMİYOR!
SEÇİMLERDEN SONRA HALK OTOBÜSLERİNE GÜVEN VE HUZUR GELDİ
SEÇİMLERDEN SONRA HALK OTOBÜSLERİNE GÜVEN VE HUZUR GELDİ
ISPARTA İHRACATI MASAYA YATIRILDI
ISPARTA İHRACATI MASAYA YATIRILDI
BAŞDEĞİRMEN’den REKTÖR DİLER
BAŞDEĞİRMEN’den REKTÖR DİLER'e ZİYARET
İYİ PARTİ İL BAŞKANI TANDOĞAN
İYİ PARTİ İL BAŞKANI TANDOĞAN'DAN BİLGİÇ'E CEVAP
BAŞKAN BAŞDEĞİRMEN, AYAZMANA’DA MUHTARLARLA BİR ARAYA GELDİ
BAŞKAN BAŞDEĞİRMEN, AYAZMANA’DA MUHTARLARLA BİR ARAYA GELDİ
BELEDİYE ŞİRKETLERİ HALKA PAHALIYA OTOGAZ SATIYOR
BELEDİYE ŞİRKETLERİ HALKA PAHALIYA OTOGAZ SATIYOR
TÜRKİYE KAMU-SEN ISPARTA TEMSİLCİLİĞİ BAŞDEĞİRMEN
TÜRKİYE KAMU-SEN ISPARTA TEMSİLCİLİĞİ BAŞDEĞİRMEN'İ ZİYARET ETTİ
OSMAN ALİ USTA VEFAT ETTİ
OSMAN ALİ USTA VEFAT ETTİ
EŞSİZ KASNAK MEŞESİ ORMANI
EŞSİZ KASNAK MEŞESİ ORMANI
BAŞDEĞİRMEN
BAŞDEĞİRMEN'İN SEÇİM VAADİYDİ
AGD GENEL BAŞKANI ISPARTA
AGD GENEL BAŞKANI ISPARTA'YA GELDİ
VALİ SEYMENOĞLU ÖZEL İDAREDE
VALİ SEYMENOĞLU ÖZEL İDAREDE
BAŞKAN MUHTARLARLA BULUŞTU
BAŞKAN MUHTARLARLA BULUŞTU
TİMHADER ITEMDER OLDU
TİMHADER ITEMDER OLDU
REKTÖR DİLER,  MYO MÜDÜRLERİ İLE İLÇE BELEDİYE BAŞKANLARINI MİSAFİR ETTİ
REKTÖR DİLER, MYO MÜDÜRLERİ İLE İLÇE BELEDİYE BAŞKANLARINI MİSAFİR ETTİ
MARULCU’YA İLK TEBRİK MİLLETVEKİLİ CESUR’DAN
MARULCU’YA İLK TEBRİK MİLLETVEKİLİ CESUR’DAN
AMACIMIZ ŞEHRİMİZE EN GÜZEL HİZMETİ VERMEKTİR
AMACIMIZ ŞEHRİMİZE EN GÜZEL HİZMETİ VERMEKTİR
BELEDİYE’DEN PARKLARDA GÜVENLİK ÖNLEMİ
BELEDİYE’DEN PARKLARDA GÜVENLİK ÖNLEMİ
KKYDP MÜRACAATLARINDA SON GÜN 30 EYLÜL
KKYDP MÜRACAATLARINDA SON GÜN 30 EYLÜL
HOŞ GELDİN SADİ KAHYAOĞLU
HOŞ GELDİN SADİ KAHYAOĞLU
GELENDOST
GELENDOST' DA BİRLİK GÜNÜ....
KANSER HASTALARI HAYALİNE KAVUŞUYOR
KANSER HASTALARI HAYALİNE KAVUŞUYOR
MİNE TATAR KİRAZ: AK PARTİ
MİNE TATAR KİRAZ: AK PARTİ'YE ÇALIŞTIM DİYE HAYATIMI ZİNDANA ÇEVİRDİLER
GELENDOST MİRYOKEFALON ZAFERİNİ KUTLUYOR
GELENDOST MİRYOKEFALON ZAFERİNİ KUTLUYOR
TBMM BAŞKANVEKİLİ BİLGİÇ ISPARTAYA YAPACAKLARINI ANLATTI
TBMM BAŞKANVEKİLİ BİLGİÇ ISPARTAYA YAPACAKLARINI ANLATTI
ISPARTA BAROSUNDAN ANNELERE DESTEK
ISPARTA BAROSUNDAN ANNELERE DESTEK
SDÜ REKTÖRÜ ÇARIKÇI’DAN, ISUBÜ REKTÖRÜ DİLER’E ZİYARET
SDÜ REKTÖRÜ ÇARIKÇI’DAN, ISUBÜ REKTÖRÜ DİLER’E ZİYARET
BAŞKAN ATASOY
BAŞKAN ATASOY'UN KAYINVALİDESİ TOPRAĞA VERİLDİ
ISUBÜ
ISUBÜ'DEN,KUMLUCA TSO'YA DESTEK VE İŞBİRLİĞİ
ANADOLU LİSESİ’NDEN  ERASMUS PROJESİ
ANADOLU LİSESİ’NDEN ERASMUS PROJESİ
ELLERİNİZ TOPRAĞA DEĞSİN
ELLERİNİZ TOPRAĞA DEĞSİN
KİTAPLARIN DEĞERİNİ BİLİN
KİTAPLARIN DEĞERİNİ BİLİN
DİREKSİYON BAŞINDA UYUKLAYINCA SOLUĞU ELMA BAHÇESİNDE ALDI
DİREKSİYON BAŞINDA UYUKLAYINCA SOLUĞU ELMA BAHÇESİNDE ALDI
BAŞDEĞİRMEN
BAŞDEĞİRMEN'DEN ULUBORLU BELEDİYESİNE ZİYARET
GÖRME ENGELLİLER YÜKSELME MAÇLARI ISPARTA’DA YAPILDI
GÖRME ENGELLİLER YÜKSELME MAÇLARI ISPARTA’DA YAPILDI
AHIRDA YANGIN 4 HAYVAN TELEF OLDU
AHIRDA YANGIN 4 HAYVAN TELEF OLDU
PARFÜM BİTKİLERİNE YOL HARİTASI ARAYIŞI
PARFÜM BİTKİLERİNE YOL HARİTASI ARAYIŞI
TEVFİK ATASOY
TEVFİK ATASOY'UN KAYIN VALİDESİ VEFAT ETTİ…
BAŞKAN İPEKÇİ EĞİTİM YILI AÇILIŞINA KATILDI
BAŞKAN İPEKÇİ EĞİTİM YILI AÇILIŞINA KATILDI
BELEDİYE’DE GÖREV DEĞİŞİKLİĞİ..
BELEDİYE’DE GÖREV DEĞİŞİKLİĞİ..
2 GÖZALTI
2 GÖZALTI
TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ
TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ'NDEN ZİYARET
ISUBÜ PERSONELİNE SİBER GÜVENLİK EĞİTİMİ
ISUBÜ PERSONELİNE SİBER GÜVENLİK EĞİTİMİ
ISUBÜ MYO
ISUBÜ MYO'LARINDAN MEZUN ÖĞRENCİLERİN DGS BAŞARISI
ÖZGÜR TANDOĞAN’ DAN GÖVDE GÖSTERİSİ
ÖZGÜR TANDOĞAN’ DAN GÖVDE GÖSTERİSİ
SDÜ HASTANESİNDE NELER OLUYOR ?
SDÜ HASTANESİNDE NELER OLUYOR ?
''BAKIŞ AÇIMIZI DEĞİŞTİRMEMİZ LAZIM''
ORMAN BÖLGE MÜDÜRÜ DEĞİŞTİ
ORMAN BÖLGE MÜDÜRÜ DEĞİŞTİ
ANTALYA
ANTALYA'DA ORMAN YANGINI
SPOR BAKANI, KEÇİBORLU’DA MOLA VERDİ
SPOR BAKANI, KEÇİBORLU’DA MOLA VERDİ
SABAH NAMAZINDA BULUŞTULAR
SABAH NAMAZINDA BULUŞTULAR
TIKANAN İNŞAAT SEKTÖRÜNE CAN VERECEK BİR KARAR
TIKANAN İNŞAAT SEKTÖRÜNE CAN VERECEK BİR KARAR
SAV
SAV'DA DEV YATIRIMLAR ARALIKSIZ DEVAM EDİYOR
BAŞDEĞİRMEN’İN 2019-2020 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI MESAJI
BAŞDEĞİRMEN’İN 2019-2020 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI MESAJI
GÖKGÖZ
GÖKGÖZ'DEN REFERANDUM ÇIKIŞI!
MİLLETVEKİLİ ÖZEL
MİLLETVEKİLİ ÖZEL'DEN GENÇLERE TAM DESTEK
“CHP’NİN 96. KURULUŞ YILDÖNÜMÜ” MESAJI
“CHP’NİN 96. KURULUŞ YILDÖNÜMÜ” MESAJI
OTOPARKLARDA AYLIK ABONELİK DÖNEMİ
OTOPARKLARDA AYLIK ABONELİK DÖNEMİ
''OTOPARKLARI GEREKİRSE KENDİMİZE DE PARALI YAPARIZ''
EĞİRDİR TREN GARI CAZİBE MERKEZİ HALİNE GELECEK
EĞİRDİR TREN GARI CAZİBE MERKEZİ HALİNE GELECEK
YENİ EĞİTİM DÖNEMİ İÇİN VALİ SEYMENOĞLU’NDAN ÖNEMLİ TALİMATLAR
YENİ EĞİTİM DÖNEMİ İÇİN VALİ SEYMENOĞLU’NDAN ÖNEMLİ TALİMATLAR
BİLGİÇ GÜL KÜÇÜK SANAYİ SİTESİ İŞLETME KOOPERATİF BAŞKANLIĞINI ZİYARET ETTİ
BİLGİÇ GÜL KÜÇÜK SANAYİ SİTESİ İŞLETME KOOPERATİF BAŞKANLIĞINI ZİYARET ETTİ
Haber Yazılımı